De omgevingswet biedt gemeenten de kans om te werken aan een meer samenhangend, integraal en uitvoeringsgericht beleid voor de fysieke leefomgeving. De uitdaging zit in de transitie: van twintig-plus versnipperde beleidsstukken naar één visie, zes programma's en één plan. Dit vraagt nieuwe werkwijzen, andere rollen voor bestuur en organisatie en scherpe inhoudelijke keuzes. Aan RPR is gevraagd deze transitie te begeleiden.

Vraagstuk

De drie kerninstrumenten van de omgevingswet: omgevingsvisie, omgevingsprogramma's en omgevingsplan, vormen samen het gemeentelijke beleidshuis. De gemeenten Woerden en Oudewater hebben in 2022 hun omgevingsvisies vastgesteld. Sindsdien groeit de behoefte aan meer overzicht en richting. Naast de visies bestaat een veelheid aan beleidsstukken waarvan status en samenhang vaak onduidelijk zijn. Dit roept fundamentele vragen op: hoe worden afwegingen gemaakt tussen conflicterende belangen, hoe worden prioriteiten gesteld binnen beperkte capaciteit en hoe ontstaat transparantie over gemaakte keuzes? Aan RPR is gevraagd de transitie van de omgevingswet binnen de organisatie te begeleiden.

Aanpak

De transitie raakt aan meerdere lagen tegelijk: inhoudelijk beleid, verhoudingen tussen raad, college en organisatie en ambtelijke werkwijzen. De spanning zit vaak tussen ideaal en praktijk: hoe maak je de stap naar integraal werken terwijl de praktijk doorgaat en medewerkers in de organisatie onzeker zijn over wat dit voor hun werk betekent? Met de organisatie worden vier kernvragen intensief verkend. Hoe willen beide gemeenten werken met de instrumenten van de omgevingswet; wat vraagt dit concreet van het beleidshuis en welke doorontwikkeling is nodig om versnippering te voorkomen? Ook wordt verkend welke programmastructuur past bij de opgaven en hoe je de fundamentele verandering implementeert, zodat organisatie en bestuur de tijd krijgen om te leren.

RPR combineert strategisch advies met praktische begeleiding: het abstracte kader van de wet vertalen naar een werkbare gemeentelijke praktijk en tegelijkertijd ruimte creëren voor het leerproces dat deze transitie vraagt.

Oplossing

Het advies bestaat uit drie samenhangende onderdelen die de route van huidig naar toekomstig beleidshuis uitstippelen. Voor de visie wordt uitgewerkt hoe de bestaande inhoud kan worden versterkt. Daarbij is een structuur voorgesteld van zes programma's die centrale opgaven adresseren. Van ruimtelijke strategie tot duurzaamheidstransities en van stedelijke functies tot landelijk gebied. De implementatiestrategie maakt gefaseerde groei mogelijk via drie parallelle lijnen: het opzetten van cyclisch werken; het versterken van de visie over drie jaar en een inhoudelijke verkenning via de programma's. Deze aanpak voorkomt dat alles tegelijk moet, creëert ruimte om te leren door te doen en maakt de transitie werkbaar naast de lopende praktijk.